Z pewnością rodzice niejednokrotnie zastanawiali się nad tym, czy przelewając środki na rachunek swojego dziecka zostanie to potraktowane jako darowizna, a co za tym idzie, czy pociągnie za sobą jakikolwiek obowiązek podatkowy.
W pewnych sytuacjach przelew taki będzie zwolniony z formalności, jednak czasem zgłoszenie do urzędu skarbowego będzie niestety obowiązkowe. Sprawdzimy, w jaki sposób najkorzystniej przekazać pieniądze dziecku, by uniknąć zbędnych formalności.
Ale w pierwszej kolejności zastanowimy się, czym w ogóle jest darowizna i dlaczego to pojęcie budzi tak wiele wątpliwości.
Czy jako darowiznę należy uznać jednorazowy duży przelew, czy może regularnie przekazywane niskie kwoty też są do tego zaliczane?
Czy każdy przelew należy zgłosić do organu podatkowego i odprowadzić od niego stosowny podatek?
Pojęcie darowizny
Co dokładnie powinniśmy rozumieć pod pojęciem darowizny? Regulacje dotyczące tego zagadnienia są bardzo jasne, przejrzyste i uniwersalne.
Według artykułu 888 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r. poz. 1061) darowizną jest sytuacja, w której darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego, kosztem swojego majątku.
Jest to więc nic innego niż przekazanie pewnej wartości w formie prezentu, nie oczekując z tego tytułu żadnej rekompensaty.
Jeśli zatem przelejemy dziecku część własnych środków nie czekając, aż nam się w jakiś sposób odwdzięczy, nasz przelew może zostać potraktowany jak darowizna.
Miejmy jednak na uwadze, że za darowiznę nie są uznawane jedynie pieniądze, ale także nieruchomości, samochody i inne przedmioty cechujące się pewną wartością.
Istotną kwestią jest forma zawarcia umowy darowizny, która powinna mieć formę aktu notarialnego, choć bez tego także będzie ważna.
Warunkiem jest jednak zrealizowanie świadczenia, czyli np. przelanie środków na rachunek obdarowanego.
Dodatkowo warto pamiętać o tym, że każda przekazana darowizna może zostać odwołana. Takie prawo wynika wprost z art. 900 Kodeksu cywilnego. W tym celu należy złożyć pisemne oświadczenie osobie obdarowanej.
Podstawy do odwołania darowizny są określone w przepisach. Jednym z nich jest np. dopuszczenie się przez obdarowanego rażącej niewdzięczności.
Sąd Najwyższy jasno określa, że zasadniczą cechą darowizny jest bezpłatny charakter (causa donandi).
Osoba obdarowująca musi w sposób świadomy przyjąć, że nie oczekuje żadnej rekompensaty za przekazaną darowiznę.
Nawet jeśli jest ona związana z pewnego rodzaju zobowiązaniami osoby obdarowywanej, które nie mają znaczącej wartości majątkowej (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 2019 r., sygn. Akt: II CSK 384/19).
Jak wiadomo, od każdej reguły są wyjątki. Co zatem nie jest traktowane jako darowizna? Według art. 889 Kodeksu cywilnego jako darowizna nie są traktowane następujące bezpłatne przysporzenia:
- zobowiązanie do nieodpłatnego świadczenia wynikające z umowy, która została uregulowana innymi przepisami Kodeksu cywilnego;
- zrzeczenie się prawa, które jeszcze nie zostało nabyte lub które zostało nabyte w taki sposób, że w razie jego zrzeczenia jest ono uznawane za nienabyte.
Przelew na rachunek dziecka
Czy zatem każdy przelew wykonany na konto dziecka traktowany jest jak darowizna? Nie. Przepisy Kodeksu cywilnego w kontekście darowizny wskazują także cel, na jaki otrzymane środki mają zostać przeznaczone.
Jeśli przekazujemy dziecku regularnie niewielkie kwoty na codzienne wydatki, mamy do czynienia ze wsparciem rodzicielskim, którego nie trzeba nigdzie zgłaszać.
Wynika to bowiem z obowiązku utrzymania i wychowania dziecka spoczywającego na rodzicach.
W sytuacji, gdy dziecko nie jest jeszcze samodzielne pod względem ekonomicznym (osoba małoletnia, student niepracujący) przekazywanie mu pewnych środków związanych z utrzymaniem stanowi swego rodzaju obowiązek alimentacyjny, który reguluje Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
Przelewów takich nie trzeba nigdzie zgłaszać i nie są one objęte podatkiem od spadków i darowizn.
Inaczej mają się sprawy w przypadku jednorazowego dużego przelewu, który ma być przeznaczony na konkretny cel (np. zakup mieszkania). Taka pomoc jest już traktowana jak darowizna i obejmuje ją obowiązek podatkowy.
Przelew o wysokiej wartości należy zgłosić do urzędu skarbowego, a kluczowym dowodem w tym przypadku będzie potwierdzenie realizacji płatności na rachunek bankowy dziecka.
Posłuży on podczas dopełniania niezbędnych formalności. Jako darowizna traktowany jest każdy przelew nie wynikający z obowiązku alimentacyjnego.
Jeśli zatem dziecko pracuje, a co za tym idzie jest samodzielne finansowo i nie wymaga naszego wsparcia w codziennych wydatkach a my pomimo tego przekazujemy mu pewne środki, organ podatkowy może traktować to jak darowiznę.
Omówmy powyższe zagadnienie na konkretnych przykładach, by lepiej je zobrazować.
W pierwszej kolejności skupmy się na sytuacji, w której dziecko chce kupić mieszkanie na kredyt, jednak nie ma środków na zapewnienie wkładu własnego.
Rodzice decydują się na wsparcie go przelewając na rachunek 100 tysięcy zł niezbędne do sfinalizowania transakcji.
Dziecko jest samodzielne ekonomicznie i pełnoletnie, a kwota przelewu wysoka, więc takie wsparcie zostanie sklasyfikowane jako darowizna, a darczyńcy będą musieli zgłosić ten fakt do urzędu skarbowego.
Z drugiej strony mamy rodziców przelewających dziecku regularnie niewielkie kwoty kieszonkowego na pokrycie własnych wydatków.
W tym przypadku nie jest to darowizna, a jedynie wsparcie rodzicielskie, i nie ma potrzeby rozliczania się z niego ani zgłaszania do organów podatkowych.
Jak widać, jednym z głównych kryteriów branych pod uwagę przy określaniu, czy wsparcie potraktowane zostanie jak darowizna, czy nie – jest cel i sytuacja ekonomiczna dziecka.
Zgłoszenie darowizny do urzędu skarbowego
Aktualnie darowizna od rodziców nie przekraczająca kwoty 36120 zł nie wymaga zgłoszenia do urzędu skarbowego i z automatu zostaje zwolniona z podatku, ponieważ rodzice należą do tzw. zerowej grupy podatkowej.
Kwota wolna od podatku w przypadku zerowej grupy podatkowej obowiązuje od 1 lipca 2023 r. i zastąpiła dotychczasowe 10434 zł. Taka zmiana jest bardzo istotna i korzystna.
Po przekroczeniu tej kwoty konieczne będzie uzupełnienie formularza SD-Z2 (zgłoszenie o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych). I udokumentowanie, że otrzymano pieniądze na rachunek bankowy lub za pośrednictwem przekazu pocztowego.
Mamy na to 6 miesięcy od dnia otrzymania darowizny i dopiero wtedy można zostać zwolnionym podatku. Dotrzymanie terminu jest bardzo ważne, jeśli chcemy uniknąć wezwania dziecka do zapłaty podatku od darowizny.
Obowiązek zgłoszenia darowizny spoczywa po stronie obdarowanego, czyli dziecka. Jeżeli jednak ma ono mniej niż 18 lat formalności muszą zostać dopełnione przez rodziców.
Uzupełniony formularz SD-Z2 można osobiście złożyć w określonym urzędzie skarbowym. Warto wcześniej zaplanować i umówić taką wizytę, by móc skorzystać z pomocy urzędnika, który odpowie na nasze pytania i rozwieje wątpliwości.
Dodatkowo na stronie rządowej znajdziemy informacje związane ze zgłaszaniem darowizn i wymaganymi dokumentami.
Jak urząd skarbowy sprawdza darowizny? Urzędnicy mogą przeprowadzić kontrolę przekazów pomiędzy rachunkami członków rodziny nawet do 5 lat wstecz.
Brak zgłoszenia darowizny
Jeśli nie dotrzymamy określonego terminu 6 miesięcy i nie zgłosimy darowizny do urzędu skarbowego, zostanie ona opodatkowana według zasad ogólnych.
W tym przypadku konieczne będzie złożenie deklaracji podatkowej i uiszczenia podatku od spadków i darowizn. Termin 6 miesięcy ma charakter materialny. Oznacza to, że nie można go przywrócić.
Dodatkowo jeżeli nie zgłosimy darowizny, a urząd skarbowy po latach dopatrzy się np. otrzymania nieruchomości przez dziecko, konieczne będzie odprowadzenie od niego podatku według zasad ogólnych.
W tym przypadku urząd skarbowy może również nałożyć karę związaną z niedopełnieniem obowiązku zgłoszenia. Uchylanie się od opodatkowania może skutkować koniecznością zapłaty od 3% do nawet 20%.
Wysokość ta zależy od kwoty nadwyżki i stopnia pokrewieństwa między darczyńcą a osobą obdarowaną.
Dodatkowo rodzice zostaną zobligowani do udowodnienia, że pochodzenie przekazanych środków jest całkowicie legalne. Jeśli tego nie zrobią, urząd skarbowy dodatkowo obciąży ich podatkiem od nieujawnionych dochodów.
Co istotne, złożenie tzw. czynnego żalu (dobrowolne przyznanie się do błędu) w żaden sposób nie zwalnia z poniesienia konsekwencji.
Podatek od darowizny pieniężnej
Wysokość podatku od darowizny pieniężnej reguluje ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz. U. 2024 r. poz. 596).
Według art. 15 ustawy wysokość podatku dla pierwszej grupy podatkowej (małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, zięć, synowa, rodzeństwo, ojczym, macocha, teściowie) wynosi:
- 3% – kwota do 11833 zł;
- 355 zł i 5% od nadwyżki ponad 11833 zł – kwota w przedziale 11833 zł – 23665 zł;
- 946,60 zł i 7% od nadwyżki ponad 23665 zł – kwota wyższa niż 23665 zł.
W przypadku drugiej grupy podatkowej (zstępni rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępni i małżonkowie pasierbów, małżonkowie rodzeństwa, rodzeństwo małżonków, małżonkowie rodzeństwa małżonków, małżonkowie innych zstępnych) podatek wynosi:
- 7% – kwota do 11833 zł;
- 828,40 zł i 9% od nadwyżki ponad 11833 zł – kwota w przedziale od 11833 zł do 23665 zł;
- 1893,30 zł i 12% od nadwyżki – kwota powyżej 23665 zł.
Podatek dla trzeciej grupy podatkowej (inni nabywcy) to odpowiednio:
- 12% – kwota do 11833 zł;
- 1420 zł i 16% od nadwyżki ponad 11833 zł – kwota w przedziale 11833 zł – 23665 zł;
- 3313,20 zł i 20% od nadwyżki ponad 23665 zł – kwota wyższa niż 23665 zł.
Ponadto podatek obowiązuje również w przypadku nabycia od jednego zbywcy własności rzeczy i praw majątkowych, których czysta wartość przekracza:
- 36120 zł – nabywca z I grupy podatkowej;
- 27090 zł – nabywca z II grupy podatkowej;
- 5733 zł – nabywca z III grupy podatkowej.
Zwolnienie z podatku od spadków i darowizn
Istnieje pewna grupa osób (zerowa grupa podatkowa), które mogą zostać całkowicie zwolnione z konieczności płacenia podatku od spadków i darowizn. Obejmuje ona najbliższych krewnych:
- rodzice;
- rodzeństwo;
- dzieci;
- macocha, ojczym;
- dziadkowie;
- wnuki, prawnuki.
Przelewy realizowane między tymi osobami mogą zostać zwolnione z podatku, jednak należy pamiętać o dwóch rzeczach.
Pierwszą z nich jest wysokość kwoty wolnej od podatku, do której nie ma obowiązku zgłaszania darowizny.
Druga z nich obejmuje konieczność poinformowania organu podatkowego o otrzymaniu darowizny powyżej limitu i dopełnienie niezbędnych formalności w celu uzyskania zwolnienia z podatku.
Pamiętajmy, że kwota 36120 zł wolna od podatku obejmuje nie tylko jednorazowy przelew, ale także sumę środków przekazanych w ciągu 5 lat.
Bezpieczny przelew do dziecka
Aby nie narazić się niepotrzebnie urzędowi skarbowemu warto przestrzegać kilku kluczowych zasad. Pierwszą z nich jest nadawanie odpowiednich tytułów przelewom.
I nie ma tutaj znaczenia, czy wykonujesz standardowy przekaz, przelew w weekend czy transfer natychmiastowy.
Co wpisać w tytule przelewu dla dziecka? Warto konkretnie opisywać, czy środki przekazujemy z tytułu obowiązku alimentacyjnego czy stanowią darowiznę. Takie rozwiązanie pozwoli uniknąć wątpliwości związanych z klasyfikacją środków.
Druga zasada dotyczy wspomnianego wcześniej limitu kwoty wolnej od podatku, który wynosi 36120 zł i obowiązuje przez okres 5 lat. Po przekroczeniu go należy zgłosić darowiznę do urzędu skarbowego za pomocą formularza SD-Z2.
Wszelkie wątpliwości warto skonsultować z prawnikiem, doradcą podatkowym lub urzędnikiem skarbowym. Dzięki pomocy specjalistów w prosty sposób uzupełnimy wymagane dokumenty i unikniemy dodatkowych wezwań oraz problemów.
Darowizna dziecka na rzecz rodziców
Darowizny działają również w drugą stronę, i to dziecko może przekazać pewną sumę na rzecz rodziców.
Obowiązujące zasady są takie same, jak w przypadku darowizny rodzic → dziecko. I konieczne będzie zastosowanie się do takich samych przepisów, by uniknąć konieczności płacenia podatku od spadków i darowizn.
Wysokość kwoty wolnej od podatku jest taka sama, podobnie jak czas na zgłoszenie, jeśli darowizna będzie wyższa. Pamiętajmy, że formą darowizny nie musi być tylko gotówka. Mogą nią być również nieruchomości i samochody.